hỏi chuyện thơ hay với nhà thơ NGUYỄN VŨ TIỀM

* NHÀ THƠ NGUYỄN VŨ TIỀM (TRÁI) VÀ THV.

 

 

 

Dự trại viết của Hội NVVN lần này tại Đà Lạt (tháng 3/2011) tôi may mắn được ở cùng phòng với nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm tác giả của nhiều tập thơ đặc biệt là tập sách nghiên cứu chọn lọc “ Nghìn câu thơ tài hoa” và trường ca Văn đàn bi tráng được nhiều người ưa thích tìm đọc.

Nguyễn Vũ Tiềm đã vượt qua lứa tuổi “Xưa nay hiếm” ( anh sinh năm 1940 tại Gia Lâm Hà Nội) song dáng vẽ vẫn còn “ phong độ” và tráng kiện lắm cao trên một mét bảy lúc nào cũng tinh tươm trong bộ vét màu xám nhạt sử dụng Laptop khá thành thạo. Quan niệm và tiêu chí của anh về thơ phải là “thơ hay” thơ “thứ thiệt”!

Chợt nhớ những câu thơ trong Văn Đàn bi tráng dường như anh đang soi rọi lại chính mình: “ Tôi ngốn hơi bị nhiều tác phẩm đặt hàng gia công/ Văn hợp đồng khuyến mãi/ Thi phẩm cổ đông/ Bình văn cổ phiếu/ Thơ mỹ nhân kế suýt chết chìm mấy phen…” và đó là những hư đốn của thứ văn chương thứ cấp tầm thường mạ vàng phủ dụ những non nớt của suy nghĩ và của ngòi bút: “ Cười câu thơ giả dối/ Khóc câu văn lý tài”. Mặc dù anh có những bài thơ câu thơ thuộc hàng “cao thủ” có nhiều người tâm đắc. Ví như bài tứ tuyệt mang tên “Bão” : “ Gẫy lái đứt neo tàu thoát qua rốn bão/ Anh nguyên lành về lại căn phòng em/ Bỗng gặp cơn bão nhà không triều không sóng/ Chiến hạm đời anh lặng lẽ cất neo. Chìm”. Có lẽ chính vì vậy mà anh muốn luôn tìm tòi phát hiện săn đuổi những câu thơ tài hoa?

Hỏi : “ Anh nghĩ gì về những bài thơ những tác phẩm của anh được in từ “ Nữ hoàng trái cây” (1987) “Chia tay võ sĩ dế” ( 1988)… cho đến nay?”. Anh thật lòng khẳng khái trả lời : “ Từ khi có thời giờ nghiên cứu sâu về thơ và thi pháp của nhiều tác giả trong nước và thế giới tôi nhận thấy… gần ¾  tác phẩm của tôi là…vứt đi vì sự dễ dãi đơn điệu và không tài hoa!”.

Vậy tài hoa của một câu thơ một bài thơ hay nói cụ thể một bài thơ hay là gì? Nguyễn Vũ Tiềm chợt cười cái cười hồn hậu của bậc trí nhân : “ Đọc để V. tự suy nghĩ nhá? Khác thường đột biến bất ngờ/ Đến ngã ba ấy hỏi thơ chỗ nào?..”

Cái ngã ba của Khác thường- của Đột biến- của Bất ngờ ư? Đấy là yêu cầu của thơ tài hoa của thơ hay. Có lẽ nhiều người làm thơ ngày nay ít có người để ý đến những điều này. Làm theo cảm hứng theo sự tuôn trào của mạch cảm xúc. Thơ có tình nhưng thiếu “lý trí” cần thiết. Đọc như nước tuôn trên phiến lá mềm ẻo lả nhưng chưa và không để lại một ấn tượng gì!

Cuộc bàn bạc thơ nói chính xác hơn là tôi đang nghe đang học từ Nguyễn Vũ Tiềm có khi kéo vào lúc 11 12 giờ đêm khi cả hai đang khắc khoải vì một tứ thơ một câu thơ vừa chớm. Nguyễn Vũ Tiềm cho tôi biết anh đã rút tỉa và đúc kết được qua hàng ngàn câu thơ tài hoa thành một quy tắc cho mình khi sáng tác đó là X.S.C và anh lý giải:

X tức là Xúc cảm một yếu tố không thể thiếu trong sáng tác nhưng xúc cảm phải thật độ chín muồi đòi hỏi phải giải tỏa ra ngòi viết trên bàn phím. Lúc đó hãy ngồi để viết.

S là Suy nghĩ nhưng suy nghĩ phải “khác thường” tức là nghĩ đến điều mà người ta chưa nghĩ và không ai nghĩ. Thơ phải hướng đến một suy nghĩ mới lạ không trùng lắp…

Còn C là gì ? Đấy chính là “ cách nói khác thường”  khác thường đôi khi tưởng chừng là cách nói vô lý nhưng lại hoàn toàn hợp lý về mặt triết luận. Điều này sẽ để lại dấu ấn đặc biệt cho người đọc khi tiếp nhận những câu thơ  có cách nói khác thường này. Để minh họa nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm đọc luôn hai câu thơ “ Tôi kinh doanh thường xuyên có lãi/ Nhưng ngẫm ra lỗ cả một đời”. Một cách phản biện gây dấu ấn ở cái ý “ có lãi” nhưng lại “ Lỗ cả một đời” vì sao như thế? Người đọc sẽ băn khoăn suy diễn và tìm cho mình cái ẩn số mà nhà thơ muốn thông báo. Tất nhiên điều này lại tùy thuộc vào trình độ kiến thức và bề dày kinh nghiệm của từng đọc giả.

Tư duy thơ bao gồm từ ngôn ngữ hình tượng đến liên tưởng. Để chọn ra một từ ngữ hay hình ảnh thơ cần phải “rèn luyện” nhiều cho tư duy. Dễ dãi hời hợt tư duy cũng sẽ cho ra những câu thơ dễ dãi hời hợt. Càng đắm sâu chiêm nghiệm sẽ có những hình ảnh mà sức liên tưởng sẽ hướng đến những vi diệu tinh ảo của trí tuệ của thơ… Có lẽ chính vì vậy làm được những câu thơ ưng ý người làm thơ phải lao tâm khổ tứ ghê lắm. Hai câu thơ sau của nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm đã thể hiện điều đó: “ Nhiều lá phiếu giọt mưa ào ào thả xuống/ Bầu cho nỗi buồn vừa ứng cử vào tôi”.

Thơ là gì? Và Thơ hay là gì? Từ xưa đến nay đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau. Cũng giống như nấu một món ăn nhiều người có những kinh nghiệm và bí kíp khác nhau. Song có một thống nhất chung: Ấn tượng được nhiều người ưa thích. Quan trọng hơn là tồn tại với thời gian. Thơ hay thơ tài hoa nói cho cùng cũng như một món ăn “tinh thần” cũng cần có ấn tượng nhiều người thích và sống cùng với thời gian không bị “chìm nghĩm” “bặt vô âm tín” sau vài lần xuất hiện.

Những trao đổi nhiều khi ngẫu hứng bất chợt có khi không đầu không cuối tôi chắp nối lại gia công để có đầu có đũa hy vọng giúp chút gì chăng cho những người muốn tìm hiểu bếp núc của nghiệp văn chương?..

 

Đà Lạt – Tây Ninh tháng 4/ 2011.

 

T. H. V.

 

tranhoangvy

Gửi Bùi Quí Thực

Bùi Quí Thực thân mến. Rất vui vì bạn cũ ghé thăm. Mong tiếp tục được giao lưu. Chúc BQT luôn vui khỏe.

Bùi Quý Thực

Anh em ta đã gặp nhau ở Hải Phòng rồi. Sang thăm anh.