Đọc SANG THU thơ Hữu Thỉnh

 

SANG THU SỰ CẢM NHẬN TINH TẾ CỦA ĐẤT TRỜI VÀ CẢ ĐỜI NGƯỜI.

(Đọc bài thơ " Sang thu" của nhà thơ Hữu Thỉnh trích trong tập "Từ chiến hào đến thành phố" NXB Văn học 1991)

* Trần Hoàng Vy.

SANG THU.


Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về


Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu


Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi.

HỮU THỈNH.

                       Nhà thơ Hữu Thỉnh sáng tác bài thơ Sang thu vào khoảng cuối năm 1977 in lần đầu trên báo Văn nghệ được rất nhiều độc giả ưa thích. Bài thơ cũng được chọn in trong sách giáo khoa trong chương trình giảng dạy văn học cho học sinh bậc trung học.

                        Bài thơ là sự cảm nhận tinh tế của một hồn thơ tài hoa trước thời khắc giao mùa của trời đất. Nhà thơ như hòa nhập cả tâm hồn mình vào những câu thơ vừa đằm thắm lại vừa hết sức quyền rũ mơ màng...

                        Cái thời khắc của mùa thu đất Bắc như vừa lạ vừa quen ấy lại diễn ra sau hai năm đất nước vừa được hoà bình thống nhất với biết bao bề bộn và ngỗn ngang công việc nhất là đối với tác giả một người lính xe tăng vừa bước ra khỏi lửa đạn chiến tranh. Nghĩa là tác giả đang " từ chiến hào bước ra thành phố" như tên gọi của tập thơ. Tâm hồn ấy tâm trạng ấy tâm thế ấy...mà người thơ " Bỗng nhận ra hương ổi" quả là điều kỳ lạ. Bởi không gắn mình với thôn quê với những mảnh vườn đến thân thiết con người rất khó nhận ra cái "hương ổi" hết sức mỏng manh gượng nhẹ trong làn gió thỏang. Và đó chỉ có thể là loại "ổi sẻ" như người miền Nam vẫn gọi. Một thứ ổi cây mọc cao quả tròn khi chín có màu vàng hươm ruột lại đỏ hồng rất thơm. Còn các loại ổi khác không có mùi thơm. Và đó cũng là " mùi hương rất đặc trưng" phát cái tín hiệu của thời tiết giao mùa của cuối hạ đầu thu.Câu thơ giản dị nhuốm vẻ thật thà nhưng không phải ai cũng nhận biết nhận ra để đưa vào thơ mà cần phải có một tâm hồn thi nhân thi sĩ...

                          Làn hương ấy lại được " Phả vào trong gió se". Vâng " gió se" là chút se sắt chút mơn man lạnh để lại một cảm giác rùng mình nhẹ. Cái cảm giác ấy rất hiếm hoi và rất khó gặp ở đất phương Nam hai mùa mưa nắng. Nhưng nó lại rất "cụ thể" bởi "sương chùng chình qua ngõ". Chùng chình một từ láy khá độc đáo và cũng ít người sử dụng. Bởi trong sách giáo khoa (SGK) dạy cho học trò chú thích là : "cố ý chậm lại" hoá ra " sương qua ngõ cố ý làm chậm lại" sao? Sương có thể là như khói tỏa quyện mờ ngõ quê. Cũng có thể như đậm đặc toả kín ngõ gây cái se lạnh. Ở đây cái màn sương phủ dày ấy cứ lừ đừ trước ngõ mặc kệ cơn gió sương giữ cái lạnh ngọt ngào cả cái hương ổi chín. Và đó là tín hiệu để nhà thơ buông câu thơ hỏi mà như không hỏi không chắc chắn mà như rất chắn chắn : " Hình như thu đã về". "Đã về" khác với "mới về" điều đó chỉ có ở sự "khẳng định" không còn "mơ hồ" bàn cãi.

                          " Sông được lúc dềnh dàng/ Chim bắt đầu vội vả/ Có đám mây mùa hạ/ Vắt nửa mình sang thu.".

                            Lại với từ láy " dềnh dàng" mà SGK giải thích là " chậm chạp thong thả". Như vậy " Sông được lúc dềnh dàng" phải chăng là sông chậm lại ? Hoặc sông thong thả? " Dềnh dàng" còn hàm nghĩa "đầy" " dâng lên tràn lên". Bởi sau những cơn mưa lớn của mùa hạ ( Mà ở câu thơ thứ 10 tác giả viết "Đã vơi dần cơn mưa") sông như đã được "no đầy" nước. Ai có nhìn thấy cảnh dòng sông cạn nước trong mùa khô trơ cả đáy sông mới cảm hết cái nghĩa khi sông "được lúc dềnh dàng" khá "đắc địa" này.

                              Tiếp tục là hình ảnh " Chim bắt đầu vội vã" dường như hình ảnh "con chim" ở đây chẳng liên quan gì với câu thơ trên và cũng chẳng ăn nhập gì với hai câu thơ tiếp theo rất hay và rất ấn tượng : " Có đám mây mùa hạ/ Vắt nửa mình sang thu". " Chim bắt đầu vội vã" " Bắt đầu vội vã" để làm gì? Để tìm ăn những quả chín ngọt ngào quyến rũ đầu thu? Hay bắt đầu cho một mùa sinh sôi làm tổ mới. Hoặc vội vã cho một cuộc di trú về phương Nam tránh cái rét lạnh của miền Bắc đã bắt đầu. Tất cả chỉ là những liên tưởng trong cuộc đời thật. Là sự bịn rịn lưu luyến khi phải chia tay. Đó là "Có đám mây mùa hạ/ Vắt nửa mình sang thu". Mây mùa hạ. Mây thì ai cũng thấy và cũng biết . Nhưng " mây mùa hạ" thì chỉ có thi nhân mới " nhìn thấy và cảm thấy". Câu thơ thật hay thật khéo và cũng thật tài hoa nhờ động từ " Vắt" "vắt nửa mình sang thu". Có cái gì đó vừa thật gấp gáp lại vừa gượng nhẹ vừa lưu luyến giữa hạ và thu. Giữa cái thời khắc giao mùa thật " chùng chình dềnh dàng" nhưng cũng " bắt đầu vội vã" kia.

                               Khổ cuối của bài thơ là sự chiêm nghiệm của đất trời của thiên nhiên và của cả đời người : "Vẫn còn bao nhiêu nắng/ Đã vơi dần cơn mưa/ Sấm cũng bớt bất ngờ/ Trên hàng cây đứng tuổi". "Nắng mưa" là hai thái cực của thời tiết của đất trời. "Còn nắng" thì " vơi mưa" ấy là qui luật là lẽ tự nhiên làm nên sức sống của vạn vật. Làm nên 4 mùa : Xuân-Hạ-Thu-Đông do vậy tính ẩn dụ hàm ngôn của hai câu thơ kết thúc bài thơ như được khắc sâu vào lòng người đọc. Cái "tiếng sấm" ấy những "kinh động" ấy đã " bớt bất ngờ" chỉ còn râm ran âm vang của mùa hay của cuộc đời người đã đi qua đã từng trải. Đã biết " trầm tư" hơn như "Hàng cây đứng tuổi".

                                Mượn những hình ảnh "Sang thu" giàu sự gợi cảm và tinh tế để chiêm nghiệm một lẽ đời khi vừa đi qua chiến tranh khi đã "đứng tuổi" từng trải. Tôi nghĩ nhà thơ Hữu Thỉnh còn muốn nhắn gửi những sâu xa huyền nhiệm của đất trời của đời người qua những câu thơ thật tài hoa của ông. 

                                                                                                    Gò Dầu tháng 8/2008

                                                                                                  TRẦN HOÀNG VY.

                         

pesock

=)) hay minh:x bai tho nay

phuong anh

hay that nhung ma chuanoi den nghe thuat trong bau tho . bai tho the hien dc tinh yeu thien nhien va kinh nghiem song

angel

nhung

hinh nhu tac gia chua chu y nhieu ve nghe thuat